Elk materiaal veroudert anders
Een verzameling speelgoed bestaat zelden uit één materiaal, en dat maakt conserveren lastig. Blik roest, kunststof vergeelt of wordt plakkerig, rubber verhardt en scheurt, karton golft, textiel verbleekt en elastiek vergaat volledig. Elk van die processen heeft zijn eigen versnellers, maar drie factoren komen telkens terug: licht, vocht en temperatuur. Wie die drie in de hand houdt, remt het merendeel van de veroudering af, ongeacht waar het speelgoed van gemaakt is.
Vergeling en plakkerig plastic
Wit en licht gekleurd ABS en polystyreen vergelen onder invloed van uv-licht, en dat is niet terug te draaien. Zacht pvc, veel gebruikt voor poppen en figuren, kan juist weekmakers uitzweten en dan plakkerig aanvoelen; dat trekt stof aan en tast oppervlakken aan waar het tegenaan ligt. Bewaar dat soort stukken niet in gesloten zakjes maar met wat luchtcirculatie, en houd ze gescheiden van andere voorwerpen zodat er niets aan vastkoekt.
Blik en metaal
Blikken speelgoed roest vanaf de plek waar de laklaag beschadigd is, en vocht is daarbij de enige echt bepalende factor. Vingerafdrukken versnellen het proces omdat huidvet zouten bevat. Neem blik daarom aan bij de randen of met handschoenen, en berg het droog op. Beginnende roest kunt u stabiliseren door het stuk droog te houden, maar schuren of overspuiten haalt de originele lak weg en daarmee vrijwel altijd het grootste deel van de verzamelwaarde.
Elastiek en lijm
Veel oud speelgeed bevat elastiek: in poppen die met elastiek zijn opgespannen, in opwindmechanismen en in kleding. Elastiek heeft een levensduur van hooguit enkele decennia en vergaat daarna tot een kleverige massa die vlekken achterlaat. Hetzelfde geldt voor oude lijmsoorten, die kunnen loslaten of juist verharden en verkleuren. Beide zijn te vervangen, en bij poppen is dat gebruikelijk en geaccepteerd; noteer wel wat u hebt vervangen.
Wat een goede bewaarplek is
De praktische samenvatting is kort: donker, droog, koel en stabiel. Een gesloten kast in een normaal verwarmde woonruimte voldoet daar goed aan. Zolders worden in de zomer te warm, kelders zijn te vochtig en garages kennen te grote schommelingen. Wie veel bewaart, doet er goed aan een eenvoudige thermo-hygrometer neer te leggen en de uitersten een maand lang bij te houden; dat zegt meer dan welke aanname ook.
Niet te veel willen restaureren
De verleiding is groot om een verkleurd of beschadigd stuk op te knappen. Bedenk dat verzamelaars originaliteit boven netheid stellen: overgeschilderd, opnieuw geplakt of vervangen materiaal drukt de waarde vrijwel altijd. Beperk u tot schoonmaken en stabiliseren, en documenteer elke ingreep die u wel doet. Wat u niet doet, kan een volgende eigenaar altijd nog doen; wat u wel doet, is meestal onomkeerbaar.
